Wat is Tarifit? Een gids voor de taal van de Rif

Wat is Tarifit?

Tarifit is een Berberse (Amazigh) taal die als moedertaal wordt gesproken in de Rif, de bergachtige regio in Noord-Marokko. Het hoort bij de Zenati-tak van de Berberse taalfamilie, die zelf deel uitmaakt van de bredere Afro-Aziatische taalfamilie — dezelfde familie waartoe ook het Arabisch en het Hebreeuws behoren, al zijn Tarifit en Arabisch verder niet verwant dan via die verre gemeenschappelijke voorouder. Moedertaalsprekers noemen zichzelf en de regio Arif — vandaar “Riffijns” in het Nederlands.

Is Tarifit hetzelfde als Berbers, Amazigh of Tamazight?

Nee — Tarifit is één specifieke taal binnen een grotere familie, niet de familie zelf. “Berbers” is de term die buiten Noord-Afrika vaker wordt gebruikt; “Amazigh” is hoe sprekers zichzelf en hun talen noemen, en wordt steeds vaker de voorkeursterm. “Tamazight” wordt op twee verschillende manieren gebruikt, en dat zorgt voor echte verwarring: in brede zin, als andere naam voor de hele Berberse/Amazigh-familie, en specifiek voor het Standaard Marokkaans Amazigh — de gestandaardiseerde schrijfvariant die is ontwikkeld door het Marokkaanse Koninklijk Instituut voor de Amazigh-cultuur (IRCAM) en op scholen wordt onderwezen. Tarifit, Tashelhit (gesproken in zuidwest-Marokko) en Centraal-Atlas-Tamazight zijn de drie grote Amazigh-talen van Marokko; wie de ene spreekt, verstaat de andere niet automatisch vloeiend.

Hoeveel mensen spreken Tarifit?

Volgens Ethnologue spreken ongeveer 1,2 miljoen mensen Tarifit als moedertaal, zo’n 3,2% van de Marokkaanse bevolking. Het wordt vooral gesproken in de Rif-provincies Nador, Al Hoceima, Driouch en Berkane, en is na het Spaans ook de meest gesproken taal in Melilla, de Spaanse autonome stad aan de Rif-kust. Buiten Marokko spreken nog enkele miljoenen mensen het als erftaal in de Riffijnse diaspora, vooral in Nederland, België, Duitsland, Frankrijk en Spanje — vaak goed verstaan door de tweede en derde generatie, maar zelden gelezen, geschreven of met volle zelfverzekerdheid gesproken.

Heeft Tarifit een eigen schrift?

Ja — Tifinagh, een oud Noord-Afrikaans schrift waarvan de wortels (als Libysch-Berberse inscripties) meer dan tweeduizend jaar teruggaan en dat historisch levend werd gehouden door de Toeareg in de Sahara. In 2003 keurde koning Mohammed VI een gestandaardiseerde versie met 33 tekens goed — Neo-Tifinagh — ontwikkeld door IRCAM, als officieel schrift voor het Amazigh in Marokko. Het wordt sinds 2003 op Marokkaanse scholen onderwezen, en in 2011 werd Tamazight naast het Arabisch een grondwettelijk erkende officiële taal van Marokko. Awar n Arif toont veel woorden in Tifinagh naast hun Latijnse transcriptie en uitspraak.

Welke dialecten heeft Tarifit, en welk dialect leert Awar n Arif je?

Tarifit zelf heeft regionale varianten, meestal ingedeeld in West-Riffijns (rond Al Hoceima), Centraal-Riffijns (rond Nador) en Oost-Riffijns (rond Berkane) — dicht genoeg bij elkaar om elkaar te verstaan, maar verschillend genoeg dat woordkeuze, uitspraak en kleine grammaticale punten van stad tot stad verschuiven. Awar n Arif leert je specifiek Tamazight Tarifit, zin voor zin opgenomen en gecontroleerd door een native speaker — geen algemene, uitgemiddelde standaard. Tarifit komt eerst; wat we bouwen is bedoeld om na verloop van tijd mee te groeien met de bredere Amazigh-gemeenschap, niet om klein te blijven.

Is Tarifit een officiële taal?

Indirect wel. Tarifit zelf wordt in de Marokkaanse wet niet apart genoemd, maar Tamazight — de grondwettelijke term voor alle Amazigh-talen van Marokko, inclusief Tarifit — werd in de grondwet van 2011 naast het Arabisch een officiële taal van Marokko. In de praktijk is Tarifit nog altijd vooral een gesproken taal voor thuis, die zelden wordt onderwezen met een eigen uitgeschreven grammatica, en precies dat gat wil Awar n Arif vullen.

Is Tarifit bedreigd?

Niet in de zin dat er nog maar weinig sprekers over zijn — ruim een miljoen mensen spreken het vandaag als moedertaal. Het echte risico zit tussen de generaties: vooral in de diaspora groeien kinderen van Riffijnse ouders vaak op terwijl ze Tarifit verstaan doordat ze het thuis horen, maar leren ze het nooit lezen, schrijven of met zelfvertrouwen terugspreken, omdat het zelden werd opgeschreven en buiten de Rif zelf bijna nooit formeel werd onderwezen. Awar n Arif bestaat precies voor die persoon — iemand die meer verstaat dan hij of zij kan zeggen.

Hoe kan ik Tarifit leren?

De app Awar n Arif, gratis om mee te beginnen, leert je Tarifit met echte opnames van een native speaker, een gestructureerde grammaticacursus, oefeningen met het Tifinagh-schrift en een groeiend Tarifit-woordenboek — op iPhone en Android. Een bijbehorend gedrukt boek behandelt dezelfde grammatica en hetzelfde woordenboek dieper, voor wie er liever zonder scherm mee aan de slag gaat. Bekijk wat er in de cursus zit of probeer vier echte stukjes ervan direct op deze site.